MUTLU YAŞAM ÜZERİNE / SENECA

 

Seneca’ya Göre Mutlu Yaşam Üzerine

Mutlu yaşamın, hayata hangi pencereden baktığınla şekillendiğine inananlardanım. Anadolu’da bir söz vardır: “Kör, sağıra nasıl bakarsa; sağır da köre öyle bakar.” Hayat bildiği gibi gelsin; biz içimizdeki iyiyi, güzeli ve erdemli olanı alalım.

Ama önce şu soruya dönmeliyiz: Erdem nedir? Bu konuda ortak bir zeminde buluşmalıyız. Stoacı filozof Seneca’nın en çok üzerinde durduğu konu da budur: Erdemli yaşam… Ona göre, kişi ne kadar ışık saçabiliyor, ihtiyacı olanın yanında ne kadar durabiliyorsa o kadar erdemlidir. Sadece bireysel bir hayatla, ne erdemin o derin hazzına ulaşılabilir, ne de yaşama geliş amacımız tamamlanabilir. Çünkü erdem, bir hazdır—ama derin ve kalıcı olanından.

Seneca’ya göre insan, yaşamıyla ilgili kararlarında çoğunluğun izinden gitmek zorunda değildir. Aklı esas almalı, kalabalığın peşinden sürüklenmekten kendini kurtarmalıdır. Zengin bir aristokrat ailenin çocuğu olmak, insanlara yukarıdan bakmayı gerektirmez. Aynı şekilde, orta sınıftan biri olmak da, hayatı boyunca yalnızca şikâyet eden ve tek amacı “sınıf atlamak” olan biri olmayı zorunlu kılmaz. Kişi, bulunduğu yeri şartlar dahilinde değiştirebilmeli, dönüştürebilmelidir.

Yani şunu söylemek istiyorum:
İyiyi ve kötüyü doğru bir muhakemeyle—yani aklı rehber alarak—belirleyen, ahlaki doğruluğa önem veren, ölçüsüz hazları reddetmenin gerçek haz olduğunu bilen ve erdemli bir yaşam süren insan gerçekten mutludur. Aksi hâlde, insan ömrü boyunca hep tatminsiz ve eksik kalır.

Seneca der ki: İnsan, kendi özüne dönmeli ve içsel muhakemesiyle yaşamı değerlendirmelidir. Mutluluk, dışsal iyiliklerden değil, kişinin kendi içsel erdeminden doğar. Güvenle yükselen bir zihnin huzuru, hatalardan arınmışlık, hakikatin bilgisinden gelen sevinç ve ruh inceliği… İşte gerçek mutluluğu oluşturan şeyler bunlardır.

Hakikatin dışına çıkan biri için mutluluk sahici değildir. O hâlde mutlu yaşam, doğru ve sağlam bir yargıya dayanır; sarsılmaz ve değişmez bir niteliğe sahiptir.